شرح پرسشنامه بهره برداران

شما اینجا هستید

شرح اجمالی پروژه:

«تعيين ويژگي هاي فني و چارچوب هاي مقرراتي در ارائه خدمات رايانش ابري در كشور»

بند ۱: موضوع پروژه

موضوع پروژه، همان‌گونه که از عنوان آن پیداست، به رایانش ابری اختصاص دارد؛ مجموعه به‌هم‌پیوسته و به‌هم‌وابسته‌ای از فناوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی که جلوه‌ای نوین از کاربردها و کاربری‌های سایبری را به نمایش می‌گذارند. بی‌گمان بر پیدایش و پیشرفت این پدیده، نگاه «بهره‌وری» حکم‌فرما بوده؛ لیکن از آنجا که از دریچه‌های متفاوتی به آن نگریسته شده، جلوه‌های گوناگونی از آن نمایان شده است. هنگامی که از ابر خصوصی سخن گفته می‌شود، بیشتر ارتقای بهره‌وری امنیتی مدنظر است و در جایی که ابر عمومی توسعه می‌یابد، مقرون به‌صرفه‌تر شدن یا همان بهره‌وری اقتصادی کاربری ارتباطی و فناوری اطلاعات مدنظر است. در جایی هم که الگوهای هیبریدی یا انجمنی پیشنهاد می‌شود، می‌توان آمیزه‌ای از بهره‌وری‌های امنیتی ـ اقتصادی را در کنار بهبود ساختار و سازوکارهای درون‌بخشی، بین‌بخشی و فرابخشی دنبال کرد.

یکپارچگی بی‌نظیر لایه‌های مختلف زیرساخت ارتباطی و فناوری اطلاعات، سکوهای فناوری، کاربردها و نرم‌افزارها و حتی خدمات مبتنی و مرتبط با آن‌ها، گویای این واقعیت است که ارتقای بهره‌وری فناوری نیز در بالاترین سطوح تحقق‌یافته و این روند تکاملی با شتاب ادامه دارد. دیگر شاید کمتر گزینه فناورانه‌ای را بتوان یافت که بی‌نیاز از بستر و راهکارهای رایانش ابری، قابلیت اجرا و توسعه داشته باشد.

به این ترتیب، گزافه نیست اگر رایانش ابری را ستون فقرات منظومه نوین ارتباطات و فناوری اطلاعات بنامیم و بر همه مباحث و موضوعات این حوزه، آن را تأثیرگذار و البته از آن‌ها تأثیرپذیر بدانیم. لذا ضروری است با حفظ همان نگاه جامع و همه‌جانبه، از هر زاویه‌ای که نیاز آن جدی‌تر احساس می‌شود، نسبت به تبیین، تحلیل، ترسیم و تعریف مبانی، ارکان و اجزای آن اقدام شود تا با پیوستن بررسی‌ها و پژوهش‌های دیگر، به تدریج بینش و نگرش متعادل و متوازنی بر آن حکم‌فرما گردد.

بند ۲: رویکرد پروژه

چند سالی است که در بخش‌های مختلف کشورمان، بر پایه همان نگاه‌های گوناگون بهره‌ورانه، راهکارهای رایانش ابری پیاده‌سازی شده است. لیکن از آنجا که یک نگاه سامان‌گر بالادستی به آن وجود نداشته، بهره‌وری جمعی این عناصر رشد ملموسی نداشته و ای‌بسا به دلیل ناهمگونی و ناهماهنگی عناصر و اجزاء، وارونه‌اش رخ داده است.

برای رسیدن به یک سطح مطلوب از هم‌گرایی و حتی فراتر از آن هم‌افزایی عناصر بهره‌ور در بستر و با راهکارهای رایانش ابری، مرجع متولی امور تنظیم‌گری و نظارت بر ارتباطات و فناوری اطلاعات کشور، یعنی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، که به تصریح قانون وظایف و اختیارات وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، مصوب ۱۳۸۲، عهده‌دار امور حاکمیتی، اجرایی و نظارتی این وزارتخانه و همچنین کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات است، گام مهمی را برای شناسایی کارشناسانه این حوزه به منظور سامان‌بخشی توسعه‌مدار آن برداشته است.

رویکرد اصلی پروژه، تنظیم‌گری است که البته با رویکرد تصدی‌گرانه خدمات رایانش ابری یا کاربرانه این خدمات متفاوت است؛ لیکن با توجه به رسالت مرجع تنظیم‌گر حاکمیتی برپایه قوانین و مقررات متبوع، نه‌تنها در تعارض و تقابل با رویکردهای دیگر نیست، بلکه می‌کوشد با نزدیک‌تر کردن دیدگاه‌های ذی‌نفعان این عرصه، به همان هدف نهايي همگرایی و هم‌افزایی جمعی دست یابد.

بند ۳: هدف پروژه

هدف اصلی پروژه رسیدن به یک راهکار مقرراتی برای برقراری تعدیل و توازن منطقی و متعارف میان انتظارات، خواسته‌ها و نیازهای منطقی و مشروع هر سه کنشگر اصلی رایانش ابری، یعنی نظام حاکمیت ملی، ارائه‌دهندگان خدمات رایانش ابری و بهره‌برداران این خدمات است. به بیان دیگر، مصوبه‌ای را می‌توان راهگشا دانست که جامع‌الشمول همه این دیدگاه‌ها باشد و بتواند پاسخ درست و قابل اجرایی را به خواسته‌های قانونی و منطقی بیابد و برای خواسته‌های غیرمنطقی و غیرقانونی پاسخ قانع‌کننده‌ای داشته باشد.

برای رسیدن به این هدف، ضروری است دیدگاه‌های هریک از کنشگران به صورت جداگانه تبیین و تحلیل شود. لذا ممکن است یک موضوع، از سه زاویه مدنظر قرار گیرد و در فرایندی مانند این پرسشنامه، سه بار پرسیده شود. لیکن پاسخ‌ها به خوبی دیدگاه‌های متمایز و ای‌بسا متعارض را نمایان می‌سازند و اینجاست که نهاد تنظیم‌گر با اشراف به هر سه دیدگاه بهتر می‌تواند درباره رویکرد مطلوب تصمیم‌گیری کند.

بر همین اساس، پرسش‌های این پرسشنامه در سه بخش جداگانه برای سه گروه کنشگران اصلی رایانش ابری تنظیم شده تا هم‌زمان بتوان درباره دیدگاه یکایک آن‌ها (هم در سطح کلی و هم جزئی) و هم در مقایسه با یکدیگر درباره رایانش ابری به جمع‌بندی و نتیجه‌گیری رسید.

ممکن است بخشی از یافته‌های پرسشنامه، در کنار سایر پژوهش‌های انجام شده، در پیشنهاد مقرراتی قابل ارائه به کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات نگنجند و ورود مراجع سیاست‌گذار راهبردی، به ویژه شورای عالی فضای مجازی یا مجلس شورای اسلامی به عنوان یگانه سیاست‌گذار تقنینی یا سایر مراجع مقررات‌گذار را ایجاب کنند که در این صورت، از آن‌ها برای تدوین نیازنامه‌های مربوطه بهره‌برداری خواهد شد.

بند ۴: روش پروژه

برای بیشینه‌سازی اعتبارپذیری و اعتمادپذیری یافته‌های پروژه، روش‌های مکمل برای گردآوری داده‌ها و اطلاعات موردنیاز پیش‌بینی شده است. البته چند بعدی بودن پروژه، بر چندگانه شدن روش آن بی‌تأثیر نبوده است: هم‌زمان باید داده‌های فنی، اقتصادی، سیاستی، نظارتی و مدیریتی، فرهنگی و اجتماعی، امنیتی و حقوقی و قضایی درباره این موضوع گردآوری شود که هریک از این حوزه‌ها روش خاص خود را می‌طلبند.

در روش اسنادی یا کتابخانه‌ای، مستندات چاپ شده و انتشاریافته از سوی مراجع معتبر داخلی و خارجی شناسایی شده است. در کنار آن، پرسشنامه‌ای که پیش روی خواننده گرامی است، طراحی شده تا بی‌واسطه دیدگاه‌های خبرگی و کارشناسی کنشگران این عرصه گردآوری شود.

در بخش مطالعات خارجی یا بررسی تطبیقی پروژه، علاوه بر مراجع معتبر فراملی که به ویژه در زمینه استانداردسازی رایانش ابری دستاوردهای قابل اتکایی دارند، گروهی از کشورهای دارای رویکردهای گوناگون حاکمیتی نسبت به ساماندهی و توسعه رایانش ابری گزینش شده‌اند که عبارت‌اند از: ایالات‌متحده امریکا، برزیل، آلمان، انگلستان، روسیه، ترکیه، چین، هندوستان، ژاپن و حتی عربستان سعودی.

در زمینه بررسی قوانین و مقررات داخلی نیز با عنایت به نظام سیاست‌گذاری سلسله‌مراتبی کشورمان، یعنی سیاست‌گذاری راهبردی، تقنینی و اجرایی ـ قضایی، همه مصوبات و تصمیمات مراجع ذی‌ربط برپایه محورهای پروژه که در ذیل آمده، تبیین و تحلیل شده‌اند.  

بند ۵: محورهای پروژه

این پروژه برپایه همان نگاه فراگیر، همه موضوعات اصلی مبتنی و مرتبط با رایانش ابری را در برگرفته که عبارت‌اند از: صنعت و فناوری؛ اقتصاد و بازرگانی؛ فرهنگی و اجتماعی؛ امنیتی و سیاسی؛ و حقوقی و قضایی.

به این ترتیب، تنها نگاه فنی و فناورانه بر این پروژه حکم‌فرما نیست و کنش‌ها و واکنش‌های غیرفنی تأثیرگذار بر و تأثیرپذیر از رایانش ابری نیز مورد توجه قرار گرفته است. درواقع، همان‌گونه که سایر پژوهش‌های این حوزه نشان می‌دهد، هیچ‌یک از این محورها نمی‌تواند چیره باشد و هنر مراجع سیاست‌گذار، به ویژه تنظیم‌گران و ناظران بخشی و فرابخشی آن است که بتوانند تعدیل و توازن منطقی و قابل اجرایی را میان آن‌ها برقرار کنند.

بند ۶: ذینفعان پروژه

شاید در نگاه نخست، تنها ذی‌نفع این پروژه، کارفرمای آن، یعنی سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی به نمایندگی از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات و در سطحی بالاتر به نمایندگی از نظام حاکمیت ملی انگاشته شود که هدفش نیز تحقق انتظارات و خواسته‌های حاکمیت است و به سایر ذی‌نفعان این حوزه، یعنی متصدیان و بهره‌برداران توجهی ندارد.

واقعیت آن است که سازمان به نمایندگی از هر سه گروه این پروژه را تعریف کرده و حتی به دلیل عهده‌داری وظایف قانونی در صیانت و حمایت از حقوق ارائه‌دهندگان خدمات ارتباطی و فناوری اطلاعات و همچنین بهره‌برداران این خدمات، باید همه دیدگاه‌ها و خواسته‌ها را ببیند. ضمن اینکه باید برای توسعه و رونق هرچه بیشتر این حوزه بنیادی ـ کاربردی و تأثیرگذار بر بهره‌وری‌های خرد و کلان کشور، برنامه مشخص و قابل دفاعی داشته باشد که این هدف تنها با همراهی همه ذی‌نفعان تحقق خواهد یافت.

بند ۷: پاسخ به پرسشنامه

با هدف برچیدن حداکثری ابهام‌ها از این پرسشنامه و شفافیت مطلوب آن برای پاسخگویان گرامی، مباحث در سه بخش انتظارات یا دیدگاه‌های متولیان امور حاکمیتی، متصدیان خدمات رایانش ابری و بهره‌برداران این خدمات تفکیک شده است. ضمن اینکه تعاریف و توضیحات مربوط به هریک از این‌ها در بخش موردنظر آمده است.

بنابراین، پاسخگویان گرامی می‌توانند با توجه به فعالیت کنونی یا تجربه پیشین یا حتی برنامه‌های آتی مجموعه خود در هریک از سه بخش مذکور، به پرسش‌های مربوط پاسخ گویند و محدودیتی برای پاسخ هم‌زمان به هر سه بخش وجود ندارد. لیکن ضروری است در پاسخ به پرسش‌های هر بخش، اقتضائات و ملاحظات هریک از این کنشگران درنظرگرفته شود؛ به گونه‌ای که بتوان پاسخ‌های داده شده را بازتاب دیدگاه‌های یکی از کنشگران همان بخش انگاشت تا بتوان از تناظر آن‌ها با یکدیگر، به جمع بندی اعتبارپذیر و اعتمادپذیر دست یافت.

برای نمونه، اگر یک شرکت دولتی، خدمات ارتباطی و یا فناوری اطلاعات زیرساختی رایانش ابری ارائه می‌دهد و هم‌زمان خود از خدمات رایانش ابری دیگران برای بهینه‌سازی امور الکترونیکی خود بهره‌برداری می‌کند و همچنین، به دلیل حضور در ارکان اصلی یک وزارتخانه، دست‌کم نقش تصمیم‌ساز مؤثری در اعمال خط‌مشی‌های حاکمیتی ایفا می‌کند، با رعایت نکته بالا می‌تواند به پرسش‌های هر سه بخش پاسخ گوید.    

نکته مهم دیگر اینکه همه پرسش‌ها با نگاه مشترک طراحی شده‌اند؛ به این معنا که فرض بر این است که پاسخ‌های داده شده، همه الگوهای رایانش ابری، یعنی ابر عمومی، ابر خصوصی، ابر انجمنی و ابر ترکیبی و همچنین برای همه سطوح آن، یعنی زیرساخت به عنوان خدمت (IaaS)، سکو به عنوان خدمت (PaaS) و نرم‌افزار به عنوان خدمت (SaaS) را دربرمی‌گیرند و به عبارتی عمومیت دارند. لذا چنانچه گزینه موردنظر پاسخگوی گرامی تنها برای یک یا چند مؤلفه مناسب انگاشته می‌شود یا برعکس، برای یک یا چند مؤلفه مناسب نمی‌داند، شایسته است در بخش توضیحات تصریح نماید.

دست آخر اینکه چنانچه پاسخگوی گرامی تنها در یک حوزه تخصصی فعالیت یا تنها به آن گرایش دارد و می‌خواهد به نمایندگی از هر سه کنشگر پاسخ‌های مورد انتظار از آن‌ها را بیان کند، بلامانع خواهد بود. مانند آنکه می‌خواهد تنها به پرسش‌های بخش‌های فناوری و اقتصادی هر سه کنشگر پاسخ گوید و از مابقی خودداری کند که این گزینه نیز امکان‌پذیر خواهد بود.

درباره ما

رایانش ابری، نه تنها یک فناوری بلکه یک پارادایم جدید در حوزه فناوری اطلاعات است که کلیه فناوریها و الگوهای ارائه محصول و سرویس در حوزه فناوری اطلاعات از زیرساخت تا کاربرد را متحول میکند

عضویت در خبرنامه

عضویت در خبر نامه طرح رایانش ابری جهت دریافت آخرین اخبار و وقایع

ارتباط با ما

  • نشانی:    تهران، خیابان کارگرشمالی، روبروی سازمان انرژی اتمی، پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات
  • تلفن تماس: ۸۴۹۷۷۷۷۳
  • رایانامه: cloudproject@itrc.ac.ir